Home

Pedagogen: Hannah Arendt

Wie legden de basis voor onze ideeën over opvoeding en onderwijs? In deze rubriek stellen we een pedagoog aan u voor van wie de ideeën over mens en opvoeding nog steeds relevant zijn. Vandaag: de filosoof en politiek denker Hannah Arendt.

Onderwijs volgens Arendt: de tafel van de wereld

Hannah Arendt wordt in 1906 geboren in Hannover als lid van een Russisch-Pruissisch-Joods gezin. Al jong leest ze de werken van de filosoof Kant en in 1925 gaat ze filosofie studeren bij Martin Heidegger in Duitsland. Bij het aanbreken van de Tweede Wereldoorlog steekt Arendt de zee over naar de Verenigde Staten en gaat ze in New York wonen. Daar werkt ze eerst bij een uitgeverij en vervolgens als docent bij verschillende universiteiten. Als ze in 1975 sterft, is ze hoogleraar aan de New School of Social Research in New York.

Hannah Arendt hield zich met allerlei politieke onderwerpen bezig en is in de canon van denkers over onderwijs een dwarsdenker. Volgens Arendt gaat het in het onderwijs niet om identiteits- of talentontwikkeling en ook niet om het verbeteren van de wereld. Het onderwijs heeft als doel om steeds nieuwe generaties in de wereld te laten ‘verschijnen’. Eind jaren vijftig beschrijft Arendt in twee essays De cirisis in de opvoeding en Overpeinzingen bij Little Rock haar visie op de relatie tussen opvoeding, onderwijs en staat. In de stad Little Rock werden in 1957 Afro-Amerikaanse leerlingen speciaal met bussen uit hun wijk opgehaald en naar blanke scholen vervoerd, zodat leerlingen etnisch zouden mixen. Volgens Arendt moet de overheid zulke ingrepen niet doen. Arendt maakt onderscheid tussen het politieke, het sociale en het private domein. Onderwijs bevindt zich ergens tussen het private en het politieke domein in. Kinderen zijn in de eerste plaats lid van het gezin. Vanuit die private sfeer stapt het kind over naar het sociale domein, de eerste omgeving rond het gezin. De school is vervolgens een tussenruimte tussen het sociale en politieke domein in en de politieke overheid zou hier dus niets over te zeggen moeten hebben.

Arendt spreekt zich fel uit tegen de progressieve onderwijsbeweging. Kinderen horen niet aan zichzelf te worden overgelaten om te leren en volwassen zijn er niet alleen om hen te helpen. Ook de toen heersende opvatting dat ‘men alleen kan kennen en begrijpen wat men zelf heeft meegemaakt’ vindt Arendt ronduit primitief. Deze uitgangspunten leiden tot de miskenning van de leerlingen als zich ontwikkelende menselijke wezens in een tijdelijke kinderfase. De school zou dit moeten erkennen in haar functie als overgangsruimte van kindertijd naar volwassenheid. Kinderen moeten ongestoord kunnen rijpen voor het openbare leven.

Het is volgens Arendt belangrijk om te realiseren dat ‘het voorbereiden van een nieuwe generatie op een nieuwe wereld alleen kan betekenen dat men nieuwkomers hun eigen kans op het nieuwe ontneemt’. Daarmee geeft Arendt de schijnbare tegenstelling van onderwijs weer. De oude generatie maakt plaats voor de nieuwe generatie door haar te onderwijzen in hoe de wereld nu is. Tegelijkertijd moet de wereld zelf ook beschermd worden tegen nieuwe invloeden, omdat er orde en continuïteit moet zijn. Hoe moet onderwijs dan wel worden vormgegeven? Arendt gebruikt voor haar visie de metafoor van de tafel van de wereld. De leraar etaleert op een figuurlijke tafel allerlei perspectieven op de wereld. De kinderen leren hoe de wereld in elkaar steekt door met elkaar in gesprek te gaan over de verschillende perspectieven, de ‘studieobjecten’.

Arendt zet de scheiding tussen opvoeding, onderwijs en politiek op scherp, waarmee de vraag voor vandaag de dag rijst: in hoeverre mag de buitenwereld in de school doordringen en waar moet de school het kind beschermen? En wat zetten we onze leerlingen voor op de tafel van de wereld?

Onderwijs volgens Arendt: De tafel van de wereld is gepubliceerd als Hannah Arendt: dwarse denker over onderwijs in het Nederlands Dagblad op 11-09-2019.

Hannah Arendt_Flickr

Beeld: Flickr

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s