Home

Pedagogen: Kees Boeke

Wie legden de basis voor onze ideeën over opvoeding en onderwijs? In deze rubriek stellen we een pedagoog aan u voor van wie de ideeën over mens en opvoeding nog steeds relevant zijn. Vandaag: de onderwijsvernieuwer Kees Boeke.

Werkplaats voor onderwijsvernieuwing

De Nederlandse onderwijsvernieuwer Kees Boeke is vooral bekend van De Werkplaats die hij in 1926 stichtte in Bilthoven. Meer dan 90 jaar later bestaat de school nog steeds en is Kees’ erfenis daar springlevend.
Cornelius (Kees) Boeke leeft van 1884 tot 1966. Hij is zeer gelovig en zeer gedreven om de wereldorde te veranderen. Hij houdt niet van macht, maar van vrijheid en intuïtie en probeert die waarden te vangen in systemen. Tijdens zijn leven voert hij zijn idealen zo radicaal door dat hij zijn gezin naar bittere armoede leidt en zij een tijd in tenten woont. Op dit punt gekomen, ziet Kees in dat zijn idealen hen hebben geïsoleerd van de maatschappij die hij juist ten goede wilde veranderen. Echte verandering moet van onderaf komen. In deze beweging beginnen de pacifistische Kees en zijn vrouw Betty in 1926 De Werkplaats als zij niet langer geld willen betalen aan de overheid die ook geld steekt in defensie.

De Werkplaats wordt Kees’ pedagogisch experiment voor de opvoeding van de nieuwe mens. Leerlingen heten werkers en leerkrachten medewerkers. Iedereen is gelijk op De Werkplaats en er worden gezamenlijk besluiten genomen, de zogenoemde sociocratie. ‘Opvoeding en democratie zijn broertje en zusje,’ zegt Kees daarover, ‘omdat de vrijheid een mogelijkheid is die in het samenleven met anderen geleerd moet worden.’ Naast de traditionele schoolvakken maken de kinderen schoon, leren ze tuinieren, koken, dans en muziek en zijn ze veel buiten. In 1929 verhuist de school naar een eigen gebouw. Dat is licht, overzichtelijk, met kleine lokalen en ruimte voor kinderhoekjes.

De school groeit eind 1945 naar ruim 200 leerlingen. De prinsesjes Beatrix en Irene komen dat jaar naar De Werkplaats en hun familie zorgt voor een financiële injectie. In die periode begint Kees, ondanks zijn eerdere bezwaren, meer samen te werken met de overheid. Ook wordt hij voorzitter van de Vernieuwingsraad voor onderwijshervorming. Kees kijkt echter verder en gaat op reis omdat hij wereldwijd kindergemeenschappen wil oprichten. Intussen komt het bestuur van De Werkplaats in handen van een stichting. Veel van Kees’ hoge idealen en zijn chaotische plannen passen niet binnen het beeld dat de overheid van scholen heeft. Door de daadkracht van Kees’ mededirecteur Tine Lambert blijft De Werkplaats in gewijzigde vorm toch voortbestaan. Kees moet zelf op zijn 70e stoppen met het leiden van De Werkplaats. Hij schrijft dan zijn belangrijke werk Cosmic View of Wij in het heelal, een heelal in ons (1959), waarin hij met tekeningen van de mens uitzoomt naar het heelal en weer terug naar de menselijke cel. Met dit boek verbindt Kees de plaats van de individuele vrijheid in de algemene orde van God, mens en wetenschap.

Zowel dit boek als De Werkplaats is de belangrijkste erfenis van Kees Boeke. Deze ‘architect van luchtkastelen’ heeft zijn sporen nagelaten in het onderwijslandschap. Mede door zijn invloed is er blijvende aandacht voor zelfreflectie, handenarbeid en kunstvakken en volgden democratische scholen zijn sociocratische voorbeeld. De Werkplaats Kindergemeenschap bestaat nog steeds met kinderopvang, basis- en voortgezet onderwijs. Het duidt zichzelf aan als oefentuin voor het functioneren in sociale verbanden in maatschappij en wereld, waarbij men samen leert en creëert. Vandaag de dag wordt nog het Werkplaatslied gezongen dat Kees ooit schreef: ‘Hou je van zwerven in bossen, in duinen en hei? … Werk dan mee in de Werkplaats, onze Werkplaats! Hou je van zwemmen, van zon en van spel? … Zeg, wil je proberen, van alles te leren? … Zeg, wil je mee streven, om beter te leven? Werk dan mee in de Werkplaats, onze Werkplaats!’

Werkplaats voor onderwijsvernieuwing is gepubliceerd in de serie pedagogen als Kees Boeke was ‘architect van luchtkastelen’ in het Nederlands Dagblad op 14-08-2019.

Kees Boeke (1939)

Wikimedia

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s