Home

Pedagogen: Jean-Jaques Rousseau

Wie legden de basis voor onze ideeën over opvoeding en onderwijs? In deze rubriek stellen we een pedagoog aan u voor van wie de ideeën over mens en opvoeding nog steeds relevant zijn. Vandaag: de filosoof Jean-Jacques Rousseau.

Het ideale bouwplan van het kind

Jean-Jacques Rousseau wordt in 1712 geboren in Genève. Zijn moeder overlijdt na zijn geboorte en zijn vader, horlogemaker van beroep, neemt de opvoeding op zich. Rousseau mag als kind nooit buiten spelen en krijgt thuisonderwijs. Als volwassene schrijft Rousseau nu eens onder de mantel van een beschermvrouwe, dan naast zijn werk als muziekkopiist. We vinden in Rousseau’s werk de wortels van onze ideeën terug over de inrichting van de maatschappij, burgerschap en opvoeding.

In zijn boek Emile of over de opvoeding uit 1762 schrijft Rousseau over de ideale opvoeding. Emile is wees en wordt opgevoed door de gouverneur die net als de auteur de naam Jean-Jacques draagt. Het boek begint met: ‘Alles is goed zoals het uit handen van de Schepper komt, alles raakt verdorven in handen van de mens.’ Er moet dus een tegenwicht worden geboden aan onnatuurlijkheid, onechtheid en zedeloosheid.

In Emile zoekt Rousseau een weg tussen praktische opvoedtips en grote levensthema’s van de mens. Hij vraagt zich af of je een kind kunt opvoeden tot burger en het kind tegelijkertijd kunt opvoeden tot een gelukkig mens. En kan de ouder dat wel? Is niet elke ouder bezig zijn eigen jeugd te wreken? Rousseau’s uiteindelijke doel met Emile is een mens opvoeden die een dienstbare wetgever kan zijn voor het volk. Iemand die autonoom, creatief en onafhankelijk leeft en wetten kan vormen voor de hele samenleving.

Volgens Rousseau was de oorspronkelijke natuurmens zonder conflicten. Er ontstond pas onrust toen de techniek zich zo had ontwikkeld dat de boer de smid nodig had en andersom. Er ontstond hierdoor verschil in rijkdom. Rijken misbruikten vervolgens hun macht om wetten uit te vaardigen die hun eigen belangen vertegenwoordigden. Zo’n machtsbeluste regering leidt het liefst ‘geknechte geesten’ op.
Daarom is er een wetgever nodig die als een geduldige opvoeder het volk helpt opnieuw gebruik te maken van haar vrijheid. Zo’n wetgever probeert Rousseau in zijn fictieve verhaal op te voeden.

Om dit te bereiken wordt Emile pas geconfronteerd met de zieke maatschappij als hij ouder is. Rousseau laat hem geïsoleerd onderwijs krijgen totdat hij weerbaar genoeg is. ‘Trek al vroeg een bastion op rond de ziel van je kind; een ander kan het bouwplan maken, maar jij alleen moet de bouwer zijn,’ schrijft Rousseau aan de opvoeder.

Rousseau geeft in Emile dus stevige kritiek op de maatschappij en pleit voor de ideale opvoeding. Het antwoord van de gevestigde machten is vernietigend. Wie ben jij dat je denkt dat je de universele rechter of wetgever van de mens op kan voeden? En jij predikt de ideale opvoeding, terwijl jij je eigen vijf kinderen te vondeling legde?

In 1778 overlijdt Rousseau op 66-jarige leeftijd. Pas na zijn dood wordt zijn invloed duidelijk als de Franse revolutionairen zich baseren op zijn gedachtegoed. Begin twintigste eeuw is er een opleving van zijn pedagogische ideeën en wordt het wetenschappelijk instituut Jean Jacques Rousseau opgericht in Genève. Daarnaast zien we tegenwoordig dezelfde vragen terug in het denken over onderwijs en opvoeding. Hoe kun je recht doen aan de natuur van kinderen en hen tegelijkertijd opvoeden tot burgers van de maatschappij? Rousseau voegt er nog een vraag aan toe: hoe kunnen we kinderen opvoeden die de maatschappij kunnen verbeteren terwijl ze tegelijkertijd onderdeel zijn van dat systeem? Een vraag die in het licht van de razendsnelle ontwikkelingen in onze wereldwijde maatschappij opnieuw uiterst relevant is.

Het ideale bouwplan van het kind is gepubliceerd in de serie pedagogen in het Nederlands Dagblad op 07-08-2019.

Bron: Wikimedia

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s